Triết học vốn bị coi là một ngành học khô khan, khó hiểu và xa rời thực tế mặc dù nó là xuất phát điểm khoa học của mọi ngành khoa học. Vậy hãy xem một vài quan điểm triết học gắn liền với đời sống con người của triết gia Byung Chul Han về thời đại công nghệ thông tin:
“Hôm trước, tôi không may đánh rơi một chiếc ấm trà bằng bạc, người bạn đồng hành suốt 20 năm qua của mình. Vết lõm khá lớn, nỗi buồn của tôi cũng vậy. Tôi đã mất ngủ nhiều đêm cho tới khi tìm được một người thợ bạc và cô ấy hứa sẽ sửa được chiếc ấm. Tôi nôn nóng đợi để lấy nó về và lo sợ rằng nó sẽ không được như trước nữa. Tuy nhiên, trải nghiệm này khiến tôi tự hỏi: Tại sao nó lại khiến mình buồn bã đến vậy?”
“Mọi thứ là những điểm cân bằng trong cuộc sống”, triết gia Byung Chul Han, người Đức-Thụy Sĩ, sinh ra ở Hàn Quốc, viết trong cuốn sách mới Undinge (Phi vật thể) bằng tiếng Đức. Han viết: “Đồ vật giúp ổn định cuộc sống con người vì chúng mang đến cho chúng ta một sự tiếp diễn liên tục.” Vật chất sống và lịch sử của nó ban cho vật thể một sự hiện diện, kích hoạt toàn bộ môi trường sống xung quanh. Đồ vật, đặc biệt là những đồ vật được thiết kế tốt, có giá trị lịch sử, không nhất thiết phải là các tác phẩm nghệ thuật, có thể phát triển các đặc tính gần như ma thuật. Undinge nói về sự mất mát của phép thuật này. Ông viết: “Trật tự kĩ thuật số đã thay đổi thế giới bằng cách định hình và hiển thị thông tin. Đó không phải là đồ vật mà chính thông tin điều khiển thế giới chúng ta đang sống. Chúng ta không còn sống giữa bầu trời và trái đất mà là những Đám mây (Cloud) và Google Earth. Thế giới đang dần trở nên không thể chạm tới, đầy sương mù và ma quái.”
Từ cuốn sách The Burnout Society (2010) tới The Disappearance of Rituals (2019), ông mô tả thực tế hiện tại của chúng ta là một trong những mối quan hệ với điều khác - dù là con người hay đồ vật - đang bị mất đi; như thao tác chạm ngón tay trên điện thoại thông minh, đã thay thế những liên lạc ngoài đời và những mối quan hệ thực. Chất lượng thoáng qua của thông tin và giao tiếp ảo bị xóa bỏ thông qua sự khuếch đại hay bất kì ý nghĩa sâu xa hơn hoặc sự tĩnh lặng nào sẽ thay thế đồ vật, cho dù đó là máy hát tự động trong căn hộ của tác giả, hay máy thu điện thoại thời thơ ấu của Walter Benjamin. Trong đó, sự hiện diện vật lý của nó chứa một thành phần nhân đạo hoặc thậm chí là một luồng khí, làm cho đồ vật trở nên bí ẩn và sống động.
Tuy nhiên, theo Han, thông tin không rọi sáng thế giới. Nó làm thế giới biến dạng, san bằng thế giới giữa đúng và sai. Ông viết: “Điều quan trọng là hiệu quả ngắn hạn. Sự hiệu quả thay thế sự thật.” Đối với ông, nền văn hoá kích thích hậu thực tế của chúng ta là một nền văn hoá bao gồm các giá trị tiêu tốn thời gian như lòng trung thành, lễ nghi và sự cam kết. “Ngày nay, chúng ta chạy theo thông tin mà không thực sự thu nhận kiến thức. Chúng ta ghi chú mọi thứ mà không có được cái nhìn sâu sắc. Chúng ta giao tiếp liên tục mà không tham gia vào một cộng đồng. Chúng ta lưu trữ lượng dữ liệu khổng lồ mà không theo dõi ký ức. Chúng ta tích luỹ bạn bè và lượt người theo dõi mà không thực sự gặp gỡ họ. Đây là cách thông tin phát triển hình thức sống: không tồn tại và vô thường.”
Han nói về một không gian thông tin lưu trữ trên các đối tượng. Bầu không khí phát triển trong không gian thực thông qua các mối quan hệ với người khác và như ông nói “những điều gần gũi với trái tim” sẽ biến mất theo hướng lướt nhanh trên màn hình, gợi ra những trải nghiệm ngắn ngủi và xa lạ. Chính những vị trí kiểu này đã khiến Han nổi tiếng là một người bi quan về văn hoá - là một kẻ lãng mạn rên rỉ và thích tự trích dẫn bản thân. Đương nhiên nút “Thích”, “Địa ngục của sự giống nhau” và Martin Heidegger như một phản đề trái đất đối với thế giới ảo đã được xác định là những chủ đề mà ông đề cập. Những câu thần chú này như có chất thiền trong lối viết của tác giả, cung cấp cái nhìn sâu sắc và hiểu biết mà không buộc người đọc đi tới những lĩnh vực cao hơn. Chúng như những chiếc mỏ neo, ràng buộc bạn với những khái niệm cơ bản để khi bạn đọc, sẽ mở rộng những chân trời.
Han không cần đợi đến đại dịch để mô tả việc tự nguyện gắn liền với chiếc máy tính xách tay, cách chúng ta khai thác bản thân trong chế độ văn phòng tại nhà tân tự do, điều này khiến chúng ta cảm thấy sáng tạo, thông minh và được kết nối trong khi che đậy cảm giác bấp bênh của mình bằng cách vuốt màn hình và like. Ông đã nói lên điều này từ hơn một thập kỉ trước.
Ông đã bước đến giai đoạn giải quyết cam kết và trách nhiệm, trích dẫn câu nói nổi tiếng trong Hoàng tử bé (1943): “Bạn trở thành người chịu trách nhiệm mãi mãi cho những gì bạn đã thuần hoá. Bạn có trách nhiệm với bông hồng của mình.” Con cáo nói với anh hùng của chúng ta, và: “Người ta chỉ có thể nhìn rõ bằng trái tim của mình.”
Theo ArtReview
“Hôm trước, tôi không may đánh rơi một chiếc ấm trà bằng bạc, người bạn đồng hành suốt 20 năm qua của mình. Vết lõm khá lớn, nỗi buồn của tôi cũng vậy. Tôi đã mất ngủ nhiều đêm cho tới khi tìm được một người thợ bạc và cô ấy hứa sẽ sửa được chiếc ấm. Tôi nôn nóng đợi để lấy nó về và lo sợ rằng nó sẽ không được như trước nữa. Tuy nhiên, trải nghiệm này khiến tôi tự hỏi: Tại sao nó lại khiến mình buồn bã đến vậy?”
“Mọi thứ là những điểm cân bằng trong cuộc sống”, triết gia Byung Chul Han, người Đức-Thụy Sĩ, sinh ra ở Hàn Quốc, viết trong cuốn sách mới Undinge (Phi vật thể) bằng tiếng Đức. Han viết: “Đồ vật giúp ổn định cuộc sống con người vì chúng mang đến cho chúng ta một sự tiếp diễn liên tục.” Vật chất sống và lịch sử của nó ban cho vật thể một sự hiện diện, kích hoạt toàn bộ môi trường sống xung quanh. Đồ vật, đặc biệt là những đồ vật được thiết kế tốt, có giá trị lịch sử, không nhất thiết phải là các tác phẩm nghệ thuật, có thể phát triển các đặc tính gần như ma thuật. Undinge nói về sự mất mát của phép thuật này. Ông viết: “Trật tự kĩ thuật số đã thay đổi thế giới bằng cách định hình và hiển thị thông tin. Đó không phải là đồ vật mà chính thông tin điều khiển thế giới chúng ta đang sống. Chúng ta không còn sống giữa bầu trời và trái đất mà là những Đám mây (Cloud) và Google Earth. Thế giới đang dần trở nên không thể chạm tới, đầy sương mù và ma quái.”
Từ cuốn sách The Burnout Society (2010) tới The Disappearance of Rituals (2019), ông mô tả thực tế hiện tại của chúng ta là một trong những mối quan hệ với điều khác - dù là con người hay đồ vật - đang bị mất đi; như thao tác chạm ngón tay trên điện thoại thông minh, đã thay thế những liên lạc ngoài đời và những mối quan hệ thực. Chất lượng thoáng qua của thông tin và giao tiếp ảo bị xóa bỏ thông qua sự khuếch đại hay bất kì ý nghĩa sâu xa hơn hoặc sự tĩnh lặng nào sẽ thay thế đồ vật, cho dù đó là máy hát tự động trong căn hộ của tác giả, hay máy thu điện thoại thời thơ ấu của Walter Benjamin. Trong đó, sự hiện diện vật lý của nó chứa một thành phần nhân đạo hoặc thậm chí là một luồng khí, làm cho đồ vật trở nên bí ẩn và sống động.
Tuy nhiên, theo Han, thông tin không rọi sáng thế giới. Nó làm thế giới biến dạng, san bằng thế giới giữa đúng và sai. Ông viết: “Điều quan trọng là hiệu quả ngắn hạn. Sự hiệu quả thay thế sự thật.” Đối với ông, nền văn hoá kích thích hậu thực tế của chúng ta là một nền văn hoá bao gồm các giá trị tiêu tốn thời gian như lòng trung thành, lễ nghi và sự cam kết. “Ngày nay, chúng ta chạy theo thông tin mà không thực sự thu nhận kiến thức. Chúng ta ghi chú mọi thứ mà không có được cái nhìn sâu sắc. Chúng ta giao tiếp liên tục mà không tham gia vào một cộng đồng. Chúng ta lưu trữ lượng dữ liệu khổng lồ mà không theo dõi ký ức. Chúng ta tích luỹ bạn bè và lượt người theo dõi mà không thực sự gặp gỡ họ. Đây là cách thông tin phát triển hình thức sống: không tồn tại và vô thường.”
Han nói về một không gian thông tin lưu trữ trên các đối tượng. Bầu không khí phát triển trong không gian thực thông qua các mối quan hệ với người khác và như ông nói “những điều gần gũi với trái tim” sẽ biến mất theo hướng lướt nhanh trên màn hình, gợi ra những trải nghiệm ngắn ngủi và xa lạ. Chính những vị trí kiểu này đã khiến Han nổi tiếng là một người bi quan về văn hoá - là một kẻ lãng mạn rên rỉ và thích tự trích dẫn bản thân. Đương nhiên nút “Thích”, “Địa ngục của sự giống nhau” và Martin Heidegger như một phản đề trái đất đối với thế giới ảo đã được xác định là những chủ đề mà ông đề cập. Những câu thần chú này như có chất thiền trong lối viết của tác giả, cung cấp cái nhìn sâu sắc và hiểu biết mà không buộc người đọc đi tới những lĩnh vực cao hơn. Chúng như những chiếc mỏ neo, ràng buộc bạn với những khái niệm cơ bản để khi bạn đọc, sẽ mở rộng những chân trời.
Han không cần đợi đến đại dịch để mô tả việc tự nguyện gắn liền với chiếc máy tính xách tay, cách chúng ta khai thác bản thân trong chế độ văn phòng tại nhà tân tự do, điều này khiến chúng ta cảm thấy sáng tạo, thông minh và được kết nối trong khi che đậy cảm giác bấp bênh của mình bằng cách vuốt màn hình và like. Ông đã nói lên điều này từ hơn một thập kỉ trước.
Ông đã bước đến giai đoạn giải quyết cam kết và trách nhiệm, trích dẫn câu nói nổi tiếng trong Hoàng tử bé (1943): “Bạn trở thành người chịu trách nhiệm mãi mãi cho những gì bạn đã thuần hoá. Bạn có trách nhiệm với bông hồng của mình.” Con cáo nói với anh hùng của chúng ta, và: “Người ta chỉ có thể nhìn rõ bằng trái tim của mình.”
Theo ArtReview
